Bloomberg’in Türkiye ve İsveç Ekonomisti Selva Baziki, Türkiye’deki mesleklerin yapay zeka ve teknolojik dönüşümden nasıl etkileneceğine ilişkin araştırmalarının sonuçlarını Mesele Ekonomi kanalında paylaştı. Araştırmaya göre Türkiye’de iş gücünün yaklaşık yüzde 14’ü, yani 4 milyon 600 bin çalışan, yapay zekadan önemli ölçüde etkilenebilecek mesleklerde bulunuyor. Bu, her 7 çalışandan birinin işinin değişebileceği anlamına geliyor.
Baziki, araştırmada hangi mesleklerin daha fazla etkileneceğini belirlediklerini, bazı görevlerin tamamen ortadan kalkabileceğini ancak çalışanlar açısından önemli fırsatların da doğabileceğini söyledi. Sonucu aktarırken “4,6 milyon civarı bir kesimi etkileyecek gibi duruyor” dedi.
Yapay zekadan etkilenecek meslekler nasıl belirlendi?
Baziki, meslekleri çalışanların günlük görevleri üzerinden incelediklerini ve bu çalışmada OpenAI’ın geliştirdiği değerlendirme yaklaşımından yararlandıklarını anlattı. Bir meslekteki görevlerin yarısından fazlasının yapay zeka ile iki kat hızlı yapılabildiği durumlar, yüksek etkilenme düzeyi olarak kabul edildi. Baziki yöntemi şöyle özetledi: “Beş görevden her birini o meslek dalında yapış hızım yapay zekâyı kullanmamla birlikte yarıya indi mi? Bunun önce bir çetelesini tutuyoruz.”
Yapay zekanın her mesleği aynı düzeyde etkilemeyeceğini vurgulayan Baziki, yazılım ve veri analizi gibi alanlarla fiziksel emek gerektiren işlerin birbirinden ayrıştığını belirtti: “Çünkü doğal olarak sahne sanatları sanatçısıysanız yapay zekâya olan maruziyetiniz bir yazılımcıyla aynı değil.”
Yapay zeka işimizi elimizden alacak mı?
Baziki, yapay zekanın meslekler üzerindeki etkisinin iş kaybıyla karıştırılmaması gerektiğini vurguladı: “Maruziyet aslında bizim işimizin tehlikede olduğu anlamına gelmiyor; bizim işimizi daha da hızlandırıp bizi daha verimli de yapabilir.”
Bazı görevlerin tamamen otomatiğe geçebileceğini belirten Baziki, e-postaları dosyalara ayırmak gibi tekrar eden işleri örnek gösterdi. Yazı yazma ve düzenleme gibi görevleri yerine getiren çalışanlar için ise yapay zekanın işi kolaylaştırabileceğini söyledi: “Mesela ben yazdığım yazıyı şimdi AI kullanarak editliyorsam eğer daha hızlı oldum, daha verimli oldum aslında.” Baziki’ye göre sonucu belirleyen, teknolojinin nasıl kullanıldığı: “Yani işi nasıl kullandığımızla ilintili olarak olumlu ya da olumsuz değişebilir.”
Türkiye neden görece korunaklı?
Baziki’ye göre Türkiye’deki çalışanların yaklaşık yüzde 60’ı orta nitelik düzeyindeki mesleklerde bulunuyor. Bu yapı, ülkeyi bazı ekonomilere kıyasla teknolojik dönüşümün doğrudan etkilerinden daha fazla koruyor. Ancak Baziki, daha az etkilenmenin her zaman avantaj olmadığının altını çizdi: “Yani biz görece onlardan daha korunaklı çıkıyoruz ama korunaklı olmak illa iyi bir şey değil.” Baziki, teknolojiden daha az etkilenen ülkelerin verimlilik kazanımlarından yararlanma konusunda da geride kalabileceğini belirtti.
Gençler ile ileri yaş grupları arasında belirgin fark
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) yapay zeka kullanımına ilişkin araştırmasını değerlendiren Baziki, genç çalışanlarla ileri yaş grupları arasında belirgin bir fark bulunduğunu söyledi: “Genç nüfus tabii beklendiği üzere yapay zekâyla daha haşır neşir, daha kendini orada kontrolde hissediyor, kullanıyor.”
İleri yaş gruplarında kullanımın ciddi biçimde azaldığını belirten Baziki, araştırmadaki en üst yaş grubunda oranın yüzde 3 seviyesine kadar gerilediğini aktardı. Bunun çalışanların teknolojiden elde edebileceği verimlilik kazanımını sınırladığını vurguladı: “Yani biz orada bir verimlilik varsa alabileceğimiz, kesinlikle alamıyoruz artık.” Baziki, çalışanların iş hayatı içinde yeni teknolojilere yönelik eğitim almasının önemine de değindi: “İş üstündeyken bu işin eğitiminin alınması, belki kamu politikasının bu şekilde oluşması bir çıktı olarak çıkıyor.”
TÜİK’in Yapay Zeka İstatistikleri 2026 bültenine göre üretken yapay zeka kullanım oranı 16-24 yaş grubunda yüzde 64,9, 25-34 yaş grubunda yüzde 55,7 ve 35-44 yaş grubunda yüzde 38,1 oldu. Oran 45-54 yaş grubunda yüzde 20,6’ya, 55-64 yaş grubunda yüzde 10,6’ya, 65-74 yaş grubunda ise yüzde 5,1’e iniyor.
Yapay zeka Türkiye’nin büyümesini nasıl etkileyebilir?
Baziki, yapay zekanın yalnızca mesleklerin geleceğini değil, Türkiye’nin uzun vadeli ekonomik büyümesini de etkileyebileceğini belirterek önümüzdeki 30 yıllık döneme ilişkin çalışmalar yaptıklarını söyledi. Nüfus artışındaki yavaşlamanın ve ilerleyen yıllarda nüfusun daralmasının büyüme potansiyeli üzerinde baskı oluşturabileceğine dikkat çeken Baziki, teknolojinin sağlayacağı verimlilik artışının bu baskıyı hafifletebileceğini ifade etti: “İşte potansiyel büyümemizi önümüzdeki 10 yıldan sonra pozitif yönde etkileyecek şeylerden bir tanesi de aslında verimlilik artışı.”
Baziki, Türkiye’nin yapay zekayı geliştiren ülkeler arasında yer almasa bile bu ilerlemeden yararlanabileceğini, internetin yaygınlaşmasını örnek vererek anlattı: “Hani nasıl ki interneti biz icat etmedik, fiberoptiği de biz icat etmedik ama bu tarz icatlar oldukça biz de bundan faydalanır kısımda oluyoruz.”
Yapay zeka yatırımlarına ilişkin tartışmalara da değinen Baziki, şirketlerin borsadaki değerlemeleri ile teknolojinin ekonomiye sağladığı katkının ayrı değerlendirilmesi gerektiğini söyledi: “Fiyatlama ayrı bir şey tabii, borsalardaki fiyatlama ayrı bir şey, yarattığı katma değer farklı bir şey.”
Yapay zekanın istihdama etkisi yalnızca Türkiye’de gündemde değil. Almanya’daki Ifo Enstitüsü’nün 140 mesleği inceleyen araştırmasına göre yapay zekaya en açık mesleklerde 20-24 yaş grubundaki tam zamanlı istihdam 2022’den bu yana yüzde 14 azaldı.
