Birkaç gün önce yayınlanan bir habere göre Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı TCMB’nin 2024 yıl sonu tüketici fiyat endeksi artış (TÜFE) beklentisinin %36’dan %38’e çıktığını ifade etti. Bu bilgiyi doğru kabul edersek ülkemiz yıl sonunu %38 enflasyonla kapatacak. TCMB’nin resmi enflasyon hedefinin 2012’den bu yana %5 olduğunu hatırlatalım.
TÜİK verilerinde Nisan 2024 itibariyle TÜFE’nin %69,80 olduğu bilgisi var.
Bağımsız bir biçimde enflasyon verilerini değerlendiren ENAG ise yaptığı ölçümleme neticesinde 2024 Nisan itibariyle TÜFE’nin %124,35 olduğunu söylüyor.
Kurumların veri ve beklentilerinde küçük sapmalar yerine çok büyük farklılıklar olması ve çarşıda, pazarda karşımıza çıkan fiyat artışları ile veriler arasındaki uyumsuzluk bu kurumlara olan güveni sarsıyor.
Hatalı ya da yanlış veriler ışığında yapılan değerlendirmeler tıpkı bir doktorun hastaya teşhis koymak için hatalı sonuçlar içeren tahlillere bakması gibi yanlış çözümler ve yanlış tedaviler önerilmesine neden oluyor.
Tam da nitelikli ve doğru değerlendirmeler yapmak için doğru verilere ihtiyacımızın olduğu bu dönemde Koç Üniversitesi’nden değerli hocamız Prof. Dr. Selva Demiralp’in öncülüğü ve Konda Araştırma iş birliği ile Türkiye Hane Halkı Enflasyon Beklentileri Anketi (TEBA) yayınlandı.
Konda tarafından 76 ilde 1447 farklı mahallede yaşayan 2906 kişi ile yapılan anket hane halkını temsil eden kişilerle direkt yapılması açısından önemli ve bu yönüyle de TCMB tarafından yapılan piyasa katılımcıları anketinden farklı. Piyasa katılımcıları anketi reel sektör ya da finans sektöründe çalışan profesyonellerin beklentilerini ölçmeyi amaçlarken, TEBA direkt hane halkını temsil eden bireylerin enflasyon beklentilerini ölçüyor.
Gelişmiş ülkerlerde piyasa katılımcıları anketi ve hane halkı beklenti anketi birlikte değerlendirilerek merkez bankaları tarafından belirlenen enflasyon hedeflemesi ile bunlar arasında uyum olup olmadığı, sapma varsa nedenleri irdeleniyor. Gelişmekte olan ülkelerde ise bu tip anketler çok da fazla yapılmıyor. Ülkemizde bu çalışmanın yapılması o açıdan önemli.
TEBA’ya göre hane halkının Nisan 2024 itibariyle enflasyon beklentisi %119, yıl sonu enflasyon beklentisi ise %96 düzeyinde.
Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere kırsal kesimde yaşayanlar metropollerde yaşayanlara göre daha düşük bir enflasyon beklentisine sahip.
Hane halkı beklentileri çoğunlukla geçmiş dönem enflasyon tecrübelerinin bıraktığı etkiye göre şekilleniyor. Geçtiğimiz bir yıl içinde yaşamış olduğumuz ve halen de yaşamaya devam ettiğimiz yüksek enflasyondan özellikle İstanbul, Ankara, İzmir gibi metropollerde yaşayanların çok daha fazla etkilendiğini gözlemliyorduk.
Bu veriler bu gözlemleri doğrulamış görünüyor.
Kaynak: https://tebadata.com/
Aşağıdaki tablo ise emekli ve işsizlerin 2024 yıl sonu enflasyon beklentisinin diğer kesimlerden daha yüksek olduğunu, bir bakıma bu kesimlerin yüksek enflasyondan en fazla etkilenen gruplar olduğuna işaret ediyor. Bu sonuçlar özellikle emeklilerin geçen bir yıllık dönemde yaşanan ve hala da yüksek seyreden enflasyondan en fazla etkilenen kesim olduğunu göstermesi açısından önemli.
Kaynak: https://tebadata.com/
Çalışmada da belirtildiği üzere ekonomik gelişmişlik düzeyine göre gelişen ve gelişmekte olan ekonomilerdeki hane halkının, enflasyon beklentileri sonrasında vereceği tepki birbirinden farklı olabiliyor. Gelişmiş ekonomilerde hane halkının yüksek enflasyon beklentisi haneleri harcamaları kısmaya iterken, gelişmekte olan ekonomilerde bu durum aynı sonuca yol açmayabiliyor. Nitekim enflasyonun yükseleceğine dair beklentilerin Türkiye’de tam tersine harcama artırıcı bir etki yarattığını söyleyebiliriz.
Önümüzdeki dönemde düzenli olarak yayımlanacak TEBA verileri yeni bir ekonomik gösterge olarak bilimsel çalışmalara yol göstermesi açısından dikkatle takip edilmesi gereken veriler olacak.
Kaynak:
