Avrupa, ABD ve Çin karşısındaki teknoloji açığını kapatmak amacıyla dev bir süper bilgisayar yatırımı başlattı. Finlandiya’da kurulacak LUMI-AI, mevcut altyapının yapay zeka işlem kapasitesini 10 katına çıkararak araştırmacılara ve sanayiye açılacak.
Küresel teknoloji rekabetinde dengeleri değiştirmeyi hedefleyen Avrupa Birliği, yapay zekâ ve yüksek performanslı hesaplama alanında tarihi bir yatırımı hayata geçiriyor. Altı ülkenin ortaklığıyla Finlandiya’da inşa edilecek LUMI-AI, büyük dil modellerinden ilaç geliştirmeye, iklim simülasyonlarından ileri malzeme bilimine kadar birçok alanda kıtanın yeni teknoloji üssü olacak.
Toplam Yatırım Büyüklüğü 387,8 Milyon Euro
Avrupa Yüksek Performanslı Bilgi İşlem Ortak Girişimi (EuroHPC JU), LUMI-AI süper bilgisayarının tedariki, teslimatı, kurulumu ve bakımı için Fransız teknoloji devi Bull ile resmi sözleşmeyi imzaladı. Toplam bütçesi 387,8 milyon euro olarak açıklanan projenin finansman yapısı şu şekilde kurgulandı:
- Yatırımın yüzde 50’si doğrudan EuroHPC JU fonlarından karşılanacak.
- Kalan %50’lik bölüm ise konsorsiyum üyesi altı ülke (Finlandiya, Çekya, Danimarka, Estonya, Norveç ve Polonya) tarafından temin edilecek.
Mülkiyeti EuroHPC JU’ya ait olacak sistemin operasyonel işletimini Finlandiya’nın kamuya ait teknoloji merkezi CSC üstlenecek. Süper bilgisayar, Finlandiya’nın Kajaani kentinde bulunan Renforsin Ranta veri merkezine yerleştirilecek ve kurulumun 2027 yılının ikinci yarısında tamamlanması planlanıyor. Proje, Avrupa genelinde hayata geçirilen altıncı yeni nesil yapay zekâ fabrikası sistemi unvanını taşıyor.
Yapay Zekâ İşlem Kapasitesi 10 Kat Büyüyecek
LUMI-AI, aynı veri merkezinde aktif olarak çalışan ve 380 petaflop gücüyle dünyanın en güçlü sistemleri arasında yer alan mevcut LUMI süper bilgisayarının devamı niteliğinde tasarlandı.
Yeni nesil altyapının teknik kabiliyetleri ve donanım mimarisi şu şekildedir:
- İşlem Gücü Artışı: Mevcut yapay zekâ odaklı işlem kapasitesi yaklaşık 10 kat, geleneksel yüksek performanslı hesaplama (HPC) kapasitesi ise 2 kat artırılacak.
- İşlemci Mimarisi: BullSequana XH3500 mimarisi üzerine kurulacak olan sistemde AMD Instinct MI430X grafik işlemcileri ve 256 çekirdekli 6. nesil AMD EPYC işlemciler kullanılacak.
- Teknoloji Ortakları: Veri depolama altyapısı IBM, ağ teknolojisi Nokia, yüksek hızlı bağlantı sistemleri ise Bull tarafından temin edilecek.
- Çok Kullanıcılı Yapı: API altyapısı sayesinde özel sektör firmaları ve girişimler, LUMI-AI kapasitesini doğrudan kendi yazılımlarına bağlayabilecek.
Şirketler ve Araştırmacılar Aynı Altyapıda Buluşacak
LUMI-AI yalnızca akademik çevrelerle sınırlı kalmayacak; sağlık, otomotiv, enerji, iklim modelleme ve ilaç sanayisinde faaliyet gösteren KOBİ’lere ve teknoloji girişimlerine de hizmet verecek.
EuroHPC ağı bünyesinde Avrupa genelinde 19 yapay zekâ fabrikası ve 13 destek noktası oluşturulmuş durumda. Avrupa Komisyonu ve üye ülkelerin 2021-2027 döneminde süper bilgisayarlar ile yapay zekâ ekosistemine ayırdığı toplam kaynağın 10 milyar euroya ulaşması öngörülüyor.
Türkiye EuroHPC Yapay Zekâ Ağına Dahil
Türkiye, LUMI-AI’ı kuran altı kişilik çekirdek konsorsiyumda doğrudan yer almasa da daha geniş olan EuroHPC yapay zekâ ağının aktif bir parçası durumunda bulunuyor.
TÜBİTAK ULAKBİM tarafından temsil edilen Türkiye; İspanya, Portekiz ve Romanya ile ortaklaşa hareket ederek Barselona Süper Bilgi İşlem Merkezi bünyesindeki BSC Yapay Zekâ Fabrikası ortakları arasında yer alıyor. Bu sayede Türk araştırmacıları, yerli girişimler ve sanayi kuruluşları Avrupa’nın yüksek performanslı bilgi işlem altyapılarına doğrudan erişim imkânı elde ediyor. LUMI-AI gibi devasa sistemlerin devreye girmesi, Türkiye’nin erişim sağladığı ağın toplam işlem kapasitesini de büyütüyor.
Atık Isı Kentin Isınmasında Kullanılacak
LUMI-AI projesi, çevre dostu ve sürdürülebilir veri merkezi tasarımıyla da öne çıkıyor:
- Yenilenebilir Enerji: Sistemin elektrik ihtiyacının tamamı yeşil enerji kaynaklarından sağlanacak.
- Sıvı Soğutma Teknolojisi: Donanımların soğutulmasında kullanılan gelişmiş sıvı soğutma tekniği, geleneksel veri merkezlerine kıyasla enerji tüketimini minimuma indirecek.
- Bölgesel Isıtma Entegrasyonu: Sunucuların çalışması sırasında ortaya çıkan atık ısı, Kajaani kentinin bölgesel ısıtma şebekesine aktarılarak konutların ve iş yerlerinin ısınmasında kullanılacak.
- Kuantum Entegrasyonu: LUMI-AI, aynı tesisteki LUMI-IQ kuantum sistemiyle hibrit olarak çalışacak. Böylece klasik süper bilgisayar, yapay zekâ ve kuantum bilgi işlem teknolojileri tek bir merkezde bir araya getirilecek.
