Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığı, “Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi”ni yayımladı. MASAK kiralık hesap rehberi, finansal hesapların suç faaliyetlerinde kullanılmasını önlemeyi, bu alandaki riskleri erken aşamada belirlemeyi ve şüpheli işlem bildirimlerinin niteliğini artırmayı amaçlıyor. Rehbere göre bankalar ve diğer yükümlüler, bir hesabın kiralık hesap olarak kullanıldığının tespit edilmesi ya da buna dair kuvvetli emareler bulunması halinde mobil ve internet bankacılığı kanallarını kapatmak veya sınırlamak gibi tedbirleri öncelikli olarak değerlendirecek.
MASAK kiralık hesap rehberi neyi kapsıyor?
MASAK, gerçek veya tüzel kişilere ait hesapların sahiplerinden farklı kişilerce ya da onların yönlendirmesiyle kullanılmasını “kiralık hesap” olarak tanımlıyor. Rehberde kiralık hesap kapsamında değerlendirilebilecek finansal araçlar geniş tutuldu:
- Banka, ödeme ve elektronik para hesapları
- Ticari hesaplar ile POS ve sanal POS bağlantıları
- Kripto varlık hizmet sağlayıcıları nezdindeki hesaplar
- Somut olayın niteliğine göre diğer finansal hesap ve ödeme araçları
Bu hesaplar başta dolandırıcılık, yasa dışı bahis ve kumar olmak üzere çeşitli suçların finansal boyutunda kullanılabiliyor. Hesap sahibi, farkında olmadan suç gelirinin aktarıldığı bir zincirin halkası haline gelebiliyor.
Hesap kullandırmak yalnızca IBAN paylaşmak değil
Rehbere göre hesabın kontrolünü başkasına bırakmak yalnızca IBAN paylaşmakla sınırlı değil. Mobil bankacılık şifrelerinin, banka kartı ve kart şifresinin, tek kullanımlık doğrulama kodlarının, SIM kartın ya da cihazın devredilmesi de kiralık hesap kapsamına giriyor. Gerçek kişilere ait hesaplar bu yapılarda en yaygın kullanılan araçlar arasında yer alıyor.
Hesaplar; açık kiralama teklifi, ücret veya komisyon vaadi ya da sosyal çevreden gelen basit ricalar yoluyla temin edilebiliyor. Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları da bu süreçte kullanılıyor. Arkadaş, akraba veya iş çevresinden gelen “Hesabına para gelsin, sen bana gönder” ya da “Kartını kısa süre kullanacağım” gibi talepler, kişilerin hesaplarını farkında olmadan üçüncü kişilere kullandırmasına yol açabiliyor. Rehbere ilişkin hukuk değerlendirmelerine göre özellikle öğrenciler, işsizler, düşük gelirliler ve dijital okuryazarlığı sınırlı kişiler hedef alınıyor; paravan ve uzun süredir hareketsiz “zombi” şirketlerin kullanılması da öne çıkan yöntemler arasında.
Bankalar kiralık hesap şüphesinde ne yapacak?
Rehber, şüpheli işlem bildirimi yapmanın tek başına yeterli olmadığını, yükümlülerin aktif önlem alması gerektiğini vurguluyor. Bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları ile kripto varlık hizmet sağlayıcıları için mevzuattaki yükümlülükler arasında işlemin amacı hakkında yeterli bilgi edinmek, müşteri faaliyetlerini sürekli izlemek, müşteriyle irtibat kurmak, işlem tutarı ve sayısına limit koymak, iş ilişkisi kurmamak veya sona erdirmek ile kontrollerin sayı ve sıklığını artırmak bulunuyor.
Kiralık hesap emaresi ortaya çıktığında yükümlünün önce şüphenin mahiyetini anlamaya yönelik inceleme yapması gerekiyor. Bu kapsamda müşterinin mesleği, gelir düzeyi ve ekonomik faaliyeti ile işlem hacmi karşılaştırılıyor; yoğun işlem yapılan karşı taraflar ve müşterinin bu kişilerle ilişkisi araştırılıyor; gerektiğinde müşteriyle doğrudan görüşülerek hesabı fiilen kimin kullandığı anlaşılmaya çalışılıyor. Kiralık hesap kullanımı tespit edilir veya kuvvetli emarelerle ortaya konulursa uygulanabilecek tedbirler şöyle:
| Aşama | Değerlendirilebilecek tedbirler |
|---|---|
| Öncelikli tedbir | Mobil ve internet bankacılığı kanallarının kapatılması veya sınırlandırılması |
| Olayın niteliğine göre | Banka kartı, POS ve sanal POS hizmetlerinin durdurulması; işlem limitlerinin düşürülmesi; yeni ürün tahsis edilmemesi; bağlantılı hesapların daha sık izlenmesi |
| Risk sürerse | İşlemin gerçekleştirilmemesi ve gerektiğinde iş ilişkisinin sona erdirilmesi |
Rehberde ayrıca tekil hesap incelemesinin yetersiz kaldığı, ortak cihaz ve IP adresleri, ortak karşı taraflar ve benzer işlem örüntüleri üzerinden ağ temelli analizler yapılması gerektiği belirtiliyor.
Hesap sahipleri ve yükümlüler için hukuki sonuçlar
Rehbere göre suçtan kaynaklanan fonların yer aldığı bilinen kiralık hesap ağlarına rağmen işlemlerin yükümlü tarafından bilerek ve isteyerek sürdürülmesi, somut olayın niteliğine göre adli süreçlere yol açabiliyor. Hukuk değerlendirmeleri, bu durumun Türk Ceza Kanunu’nun 282. maddesindeki aklama suçu bakımından değerlendirilebileceğine dikkat çekiyor. Bununla birlikte yalnızca idari yükümlülüklere aykırılık ya da objektif risk göstergelerinin varlığı tek başına cezai sorumluluk doğurmuyor.
Hesap sahipleri açısından ise pratik sonuç açık: Hesap bilgileri, kart, şifre, doğrulama kodu veya telefon kimseyle paylaşılmamalı; tanıdıklardan gelse bile hesaba başkası adına para alınması talepleri reddedilmeli. Aksi halde hesap kısıtlanabileceği gibi kişi suç gelirinin aktarıldığı bir zincirin parçası olarak soruşturmayla karşılaşabilir. Kamu otoriteleri son dönemde suç örgütlerinin elektronik para ve kripto varlıkları etkin biçimde kullandığına da dikkat çekiyor.
