Bankalarda yapay zeka denetimi yeni bir aşamaya geçti. ABD’li düzenleyiciler bankalara kendi başına işlem yapabilen yapay zeka sistemlerini nasıl kontrol edip gerektiğinde nasıl durduracaklarını sorarken, Avrupa Merkez Bankası (ECB) yapay zeka destekli siber tehditlere karşı eylem planlarının teslimi için 31 Ekim 2026’yı son tarih olarak belirledi. Denetimlerin odağı artık yalnızca yapay zekanın riskleri değil; sistemlerin hangi yetkiyle çalıştığı, kararlarının nasıl izlendiği ve tehlike anında nasıl kapatılacağı.
ABD’li denetçiler bankalara yapay zeka denetimi ile ilgili ne soruyor?
Fed, Para Birimi Denetleme Ofisi (OCC) ve Federal Mevduat Sigorta Kurumu (FDIC), yapay zeka kullanımını bankaların olağan denetimlerinin parçası haline getirdi. Dünya gazetesinin 13 Ekim’de aktardığı yeni ayrıntılara göre kurumlar özellikle insan müdahalesi olmadan görev yürütebilen yapay zeka ajanlarına odaklanıyor. Bankalara yöneltilen başlıca sorular şunlar:
- Sistemlerin yetki sınırları neler ve kararları nasıl izlenebiliyor?
- İşlemleri kim onaylıyor; kritik adımlarda insan onayı var mı?
- Bir arıza ya da yetki aşımında sistemi kim, nasıl durduracak?
- Dışarıdan alınan yapay zeka hizmetlerinde sorun çıkarsa banka bu sağlayıcıdan nasıl ayrışacak?
- Çin’de geliştirilen yapay zeka teknolojileri kullanılıyor mu, siber savunmada bağımsız hareket eden yazılımlara ne kadar yetki verildi?
Bu sorular henüz yeni bir zorunlu kural anlamına gelmiyor; denetçiler bilgi topluyor ve hazırlıkları değerlendiriyor. Üç kurum Nisan 2026’da model riski rehberini güncellemiş, ancak üretken ve otonom (ajan tipi) yapay zekayı bu rehberin kapsamı dışında bırakmıştı. Bu sistemler için ayrı bir bilgi talebi yayımlanması planlanıyor.
ECB bankalardan 31 Ekim’e kadar ne istiyor?
ECB Denetim Kurulu Başkanı Claudia Buch, 7 Temmuz 2026’da doğrudan denetledikleri yaklaşık 110 önemli bankanın üst yöneticilerine bir mektup gönderdi. Mektupta yeni nesil yapay zeka modellerinin güvenlik açıklarını çok daha hızlı bulup istismar edebildiği vurgulanarak bankalardan kapsamlı bir siber güvenlik eylem planı istendi. Planlar 31 Ekim 2026’ya kadar ortak denetim ekiplerine teslim edilecek ve şu başlıkları içerecek:
- Güvenlik açıklarının daha hızlı kapatılması ve tehdit izleme kapasitesinin artırılması
- Üçüncü taraf teknoloji sağlayıcılarının denetimi
- Kriz sonrası sistemlerin yeniden çalıştırılması için müdahale ve kurtarma mekanizmaları
- Her önlem için sorumlu birim, kaynak ve uygulama takvimi
31 Ekim yeni bir yasanın yürürlük tarihi değil, mevcut denetim kapsamında istenen planların teslim tarihi. ECB planları karşılaştırmalı olarak inceleyip sonuçları bankalarla paylaşacak.
İngiltere’de neler konuşuluyor?
İngiltere Merkez Bankası gözetimindeki değerlendirmelerde, büyük bankaların ana altyapıları ciddi zarar görse bile kritik hizmetleri ayrı ve güvenli sistemler üzerinden yeniden başlatabilmesini sağlayacak bağımsız kurtarma altyapıları gündemde. Bu yapıların kurulması ve hazır tutulması yüksek maliyet anlamına geliyor; İngiliz yetkililer şimdilik genel bir zorunluluk getirmek yerine bankalarla birlikte çalışmayı tercih ediyor.
Müşteriler için risk ne?
Asıl endişe, gelişmiş yapay zeka araçlarının saldırganların elinde güvenlik açıklarını daha hızlı bulmayı ve aynı anda birden fazla kurumu hedef almayı kolaylaştırması. Ortak teknoloji sağlayıcıları ve ödeme sistemleri de etkilenebileceği için, yedekleme ve kurtarma kapasitesi yetersiz kalırsa hesaplara erişim sorunları, gecikmeli transferler ya da hizmet kesintileri yaşanabilir. Bu senaryoların gerçekleştiğine dair genel bir tespit yok; denetimlerin amacı aksaklıklar ortaya çıkmadan önce savunmayı güçlendirmek. Riskin gerçek bir örneği yakın zamanda Güney Kore’deki bankalara yönelik yapay zeka destekli siber saldırıda görüldü.
Türkiye’de yapay zeka denetimi ve kullanımında durum ne?
Türk bankaları da yapay zeka kullanımını hızla genişletiyor; ChatGPT entegrasyonları ve yapay zeka destekli talimat süreçleri bunun son örnekleri. TCMB tarafında ise Başkan Yardımcısı Hatice Karahan, merkez bankalarının sorumlu yapay zeka standartlarında öncü rol üstlenmesi gerektiğini ve TCMB’de bir yapay zeka komisyonu bulunduğunu açıklamıştı.
Kaynak: Dünya
