Fon krizinin ardından Sermaye Piyasası Kanunu’nda kapsamlı bir değişiklik hazırlığı yürütülüyor. Basına yansıyan bilgilere göre yaklaşık 30 maddelik taslak; SPK’ya erken müdahale yetkisi, fonlar için “erken uyarı ve otomatik aksiyon sistemi” ve katlanarak artan cezalar öngörüyor.
Sabah gazetesinden Önder Yılmaz’ın haberine göre çalışma alternatifli olarak sürdürülüyor ve olgunlaştırıldıktan sonra Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onayına sunulacak. Taslağın Meclis’e ne zaman geleceğine ilişkin bir tarih paylaşılmadı. Sermaye Piyasası Kanunu‘ndaki düzenlemeler üç başlıkta toplanıyor: yatırımcının korunması, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) erken müdahalesi ile sorumluluk ve caydırıcı yaptırım.
Sermaye Piyasası Kanunu’nda Hangi Maddeler Değişecek?
- 53. madde (fon mal varlığı): Fon tasfiye edildiğinde yatırımcının parasını ne zaman ve hangi yöntemle alacağı yeniden düzenlenecek.
- 96. madde (hukuka aykırı faaliyetler): SPK’nın faaliyeti sınırlandırma, geçici durdurma ve yetki iptali yetkilerine “yatırımcıların hak ve menfaatlerinin ciddi şekilde tehlikeye girmesi” ve “piyasanın sağlıklı işleyişinin ciddi şekilde risk altına girmesi” gibi erken müdahale kriterleri eklenecek.
- 101. madde (piyasaya müdahale): İşlem yasağı, açığa satış sınırlaması, veri dağıtımının sınırlandırılması ve işlem limiti gibi tedbirlerin hangi koşulda, ne zaman ve hangi usulle alınacağı netleştirilecek.
- 104, 106 ve 107. maddeler: Piyasa bozucu eylemler, içeriden bilgi ticareti ve piyasa dolandırıcılığı için caydırıcı hükümler getirilecek.
Erken Uyarı ve Otomatik Aksiyon Sistemi Nasıl Çalışacak?
Mevcut düzende sermaye piyasası kurumlarının bildirim yükümlülüğü suç şüphesine bağlı. Taslakla birlikte olağan dışı fon getirisi, aşırı yoğunlaşma, ilişkili taraf işlemleri, olağan dışı fiyat hareketi, likidite bozulması ve yatırımcı çıkışlarındaki anormal artış gibi risk göstergelerinde de bildirim yapılması öngörülüyor.
Hukuki zemine oturtulması planlanan sistemin şu durumlarda devreye girmesi bekleniyor:
- Fon büyüklüğünün temel finansal göstergelerle açıklanamayacak şekilde artması
- Fonun toplam değerine oranla nakit veya kolay paraya çevrilebilir varlık oranının hızla düşmesi
- Bir fonun ya da aynı gruba ait fonların, dolaşımdaki sığ bir hissedeki toplam payının izaha muhtaç şekilde artması
Amaç, müdahale kararlarında insan faktörünü ve inisiyatif alanını daraltmak. Düzenlemeyle “bir fonun gerçek değeri ile açıklanan değeri arasında ciddi fark oluştuğunda kim, ne zaman ve hangi kuruma bildirim yapacak” sorusunun da yanıtlanması hedefleniyor.
Sermaye Piyasası Kanunu’nda Cezalar Ne Kadar Artacak?
SPK bugün 9 bin 482 TL ile 5 milyon 565 bin TL arasında idari para cezası verebiliyor. Taslakta, yeniden değerleme oranındaki olağan artışın ötesine geçilerek bazı fiillerde alt ve üst sınırların yükseltilmesi ele alınıyor. Cezaların katlanarak artırılması ve ihlalin ekonomik büyüklüğüne göre belirlenmesi de masadaki formüller arasında. Yeni oranlar henüz belli değil.
Piyasa dolandırıcılığı için yürürlükteki ceza 5 yıla kadar hapis ve 10 bin güne kadar adli para cezası. Çalışmada bu cezanın artırılması ya da fon piyasasına özgü manipülatif işlemlerin mevcut suç tanımlarına dahil edilmesi değerlendiriliyor. Fon işlemlerinin, ilişkili taraf işlemlerinin ve yapay fiyat oluşumunun hangi noktada “piyasa bozucu eylem” sayılacağı da açıklığa kavuşturulacak.
Fon Yatırımcısı İçin Ne Değişecek?
Taslağın yatırımcıyı doğrudan ilgilendiren bölümü tasfiye süreçleri. SPK’nın tasfiye edilen fonlar için aldığı ara ödeme kararı kanuni zemine kavuşturulacak; tasfiye sırasında kısmi ödeme, net yatırım tutarının hesaplanması, nihai tasfiye hesabından mahsup ve yatırımcı hakları kanunda tanımlanacak. Tasfiye süreçlerinin hızlandırılması da hedefler arasında. Net yatırım tutarının hesap yöntemi, Fon Koordinasyon Kurulu’nun ikinci toplantısında da gündeme gelmişti.
Fon yöneticilerinin görev ve sorumlulukları, fon varlığı ile şirket varlığının ayrıştırılması, risk yönetimi, iç kontrol ve yatırım kararlarının kayıt altına alınması konularına da açıklık getirilecek. SPK’nın geçici işlem yasağı, portföylerin dondurulması, bilgi ve belge isteme yetkisinin genişletilmesi ve denetimlerin hızlandırılması taslaktaki diğer başlıklar. Kripto varlıklar alanında ise SPK’nın denetim yetkilerinin net olarak belirlenmesi bekleniyor.
Sermaye Piyasası Kanunu düzenlemesi henüz taslak aşamasında; yasalaşma sürecinde madde sayısı ve içerik değişebilir.
