“Easy Money” yani kolay para herkesin arzuladığı bir kavram. Son dönemde bu kavramı duydukça Borsa İstanbul’da yapılan halka arzlar aklıma geliyor. Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği’nin aylık olarak yayımladığı genel görünüm raporuna[1] göre; 2023 Mart ayı itibariyle Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda işlem gören şirket sayısı 493 olarak gerçekleşmiş. 2019 yılından itibaren 91 şirket daha halka açılmış. Sermaye piyasalarımızın gelişimi açısından oldukça sevindirici bir haber fakat diğer ülkeler ile kıyasladığımızda daha gidecek çok yolumuz var. Yine aynı rapora göre; borsalara kote şirket sayısı sıralamasında Borsa İstanbul 26. Sırada yerini almıştır. Bu sıralamada başı çeken borsalar sırasıyla; Tokyo (3.871), Nasdaq (3.643) ve Toronto (3.602).
Son dönemde yapılan arzların yatırımcıların yüzünü güldürmesi, hisse senedi hesabı açılış hızını da olumlu yansımıştır. 2023 Mart ayı itibariyle, yurt içi bakiyeli bireysel yatırımcı sayısı 4,2 Mio kişiye ulaşmıştır. Fakat ilgili raporda aktif yatırımcı olarak kabul edilen, ayda en az bir defa işlem yapan yatırımcı sayısı, 2,4 Mio kişi civarındadır. İşin ilginç tarafı ise, bakiyeli yatırımcı sayısı artmasına rağmen, aktif yatırımcı sayısının yılbaşı itibariyle yaklaşık 500.000 kişi azalması. Bakiyeli yatırımcı sayısının artmasının en büyük nedeni yazının başlığını oluşturan kolay para arzusu. Çünkü son dönemde yapılan halka arzlarda değerini ikiye katlamayan şirket sayısı yok denecek kadar az. İşin ucunda kolay para olunca da finansal okur yazar olan – olmayan her yaştan insan bu arzlara katılabilmek için yatırım hesabı açıyor. Bakiyeli yatırımcıların büyük bir bölümünün portföy büyülüğü 10.000 TL’nin altında. Bir de Sermaye Piyasası Kurulu’nun son dönemde aldığı[2] (30/03/2023 tarihli ve 20/412 sayılı karar), bireysel yatırımcıya eşit dağıtım hamlesi ve kurumsal yatırımcılara ilişkin getirdiği yenilikler portföyleri iyice küçülteceğe benziyor.
Yatırım hesaplarındaki açılışın bir diğer önemli nedeni de çoğu halka arzda yasak olan mükerrer başvuru durumu. Bu durumda, bireysel yatırımcının birden fazla aracı kurumdan yaptığı başvurulardan, en yüksek olanı nihai talep olarak kabul ediliyor. Bu durumda yatırımcılar kolay para için arka yollara başvuruyor ve eşine, çocuğuna, kardeşine vb. yatırım hesabı açarak, bu hesaplardan başvuruda bulunuyor. Kolay paraya ulaşıldıktan, yani hisseler değer kazanıp satıldıktan sonra bu yatırımcılar genellikle halka arzlar dışında piyasaya geri dönmüyor. Dolayısıyla, bu yatırımcılar bakiyeli fakat aktif yatırımcı değil, sanal video oyunlarındaki bot hesaplar gibi. Diğer bir yanılgı ise, bu getirilerin her halka arzda olacağına inanılması ve bir tabu haline gelmesi. Öncelikle bu yatırımcıların birçoğu finansal okur yazar değil veya bu alanda bilgileri oldukça kısıtlı. Dolayısıyla, ortak olmak istediği şirkete dair en ufak bir bilgisi yok. Temel analizden bahsetmiyorum, çoğu yatırımcı şirketin ismini dahi ilk defa halka arza başvuru esnasında öğreniyor. Dolayısıyla şirket borçlu mu, ortaklık yapısı nasıl, faaliyet alanları neler gibi basit analizler dahi hiçe sayılıyor. İşin geldiği nokta maalesef, “bu hafta hangi atlar yarışıyor” gibi, Perşembe akşam bülten yayımlanmadan önce herkeste bir heyecan oluşuyor, acaba hangi şirketin halka arzına Kurul onay verecek, bizde katılıp kolay paraya ulaşacağız diye.
Yeni halka arzların yatırımcıları piyasa çektiği, en azından hisse senedi tasarrufuna yönlendirdiği sevindirici bir gerçek. Fakat “bedava peynir, fare kapanında olur” atasözüne değinmeden edemeyeceğim. Yatırımcı kalıcı olarak piyasaya çekilmek isteniyorsa, ilk şart finansal okur yazarlığın arttırılması. Rönesans döneminde olduğu gibi, halkı yani yatırımcıyı bilinçlendirmek. Yoksa giderek artan bakiyeli bireysel yatırımcı sayısının, hormonlu bir büyüme olarak kalmasının önüne geçilmesi mümkün olmayacaktır.
[1] https://tspb.org.tr/wp-content/uploads/2023/04/Turkish_Capital_Markets-202304-TR.pdf
[2] https://spk.gov.tr/data/6425db2d8f95db1e9c11aef6/21-2023.pdf
